ο Πλακούντας

Τι είναι ο πλακούντας;
Ο πλακούντας είναι το όργανο που επιτρέπει τις ανταλλαγές μεταξύ μητέρας και εμβρύου: στην αρχή το έμβρυο αποτελείται μόνο από μερικά κύτταρα και τρέφεται από τη διάχυση, δηλαδή τα θρεπτικά συστατικά έρχονται σε άμεση επαφή με τα κύτταρα του εμβρύου. Στη συνέχεια, το έμβρυο μεγαλώνει και αναπτύσσει την δική του κυκλοφορία: από την 4η εβδομάδα της εμβρυϊκής ανάπτυξης αρχίζει να κτυπά η καρδούλα που αντλεί αίμα προς τον πλακούντα.

Ο πλακούντας έχει τη μορφή ενός δίσκου που προσκολλάται στο τοίχωμα της μήτρας: στο εσωτερικό του εισχωρούν από τη μία πλευρά τα μητρικά αγγεία, απο την άλλη τα εμβρυϊκά αγγεία. Δεν υπάρχει άμεση επαφή ανάμεσα στο εμβρυϊκό και μητρικό αίμα, αλλά το πέρασμα των θρεπτικών ουσιών και του οξυγόνου γίνεται μέσα από μια λεπτή μεμβράνη, που ονομάζεται "φράγμα του πλακούντα». Στην πραγματικότητα, έχει το καθήκον να φιλτράρει και να "επιλέγει" τις ουσίες που περνούν από τη μητέρα στο έμβρυο και από το έμβρυο στην μητέρα: το έμβρυο λαμβάνει οξυγόνο, σάκχαρα, πρωτεΐνες και λιπίδια, ενώ αποδίδει στη μητέρα διοξείδιο του άνθρακα και απόβλητα. Δηλαδή ο πλακούντας είναι ο πνεύμονας της ζωής στη μήτρα.

Το φράγμα του πλακούντα, ωστόσο, δεν είναι εντελώς επιλεκτικό: να μπορούν να το διασχίσουν και επιβλαβείς ουσίες όπως τα φάρμακα, τα προϊόντα της καύσης του καπνού, λοιμώδεις παράγοντες (ιοί, βακτήρια και παράσιτα).

Μία άλλη πολύ σημαντική λειτουργία του πλακούντα είναι η ενδοκρινική λειτουργία: ο πλακούντας λειτουργεί ως ένας αδένας που παράγει ορμόνες απαραίτητες για την εγκυμοσύνη: οιστρογόνα, προγεστερόνη, πλακουντιακό γαλακτογόνο(HPL) και άλλα.

Θέση του πλακούντα
Η θέση του πλακούντα εξαρτάται από το σημείο στο οποίο έγινε η εμφύτευση, δηλαδή από την θέση στην οποία το έμβρυο προσκολλάται και στη συνέχεια εισέρχεται στο ενδομήτριο, τη βλεννογόνο της μήτρας, η οποία προετοιμάστηκε από την προγεστερόνη που παράγεται από το ωχρό σωμάτιο της ωοθήκης. Ο πλακούντας μπορεί δηλαδή να είναι: εμπρόσθιος, οπίσθιος, τύπου θόλου, ή πλευρικός, ανάλογα με το που έχει εμφυτευτεί το έμβρυο. Αυτό δεν κάνει καμία διαφορά στην εγκυμοσύνη ή στον τοκετό.

Χρειάζεται ωστόσο να θυμάστε ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ο πλακούντας μπορεί να εμφυτευτεί πιό χαμηλά από το φυσιολογικό: αναφέρεται δηλαδή ως χαμηλός πλακούντας ή προδρομικός  πλακούντας.

Σε περίπου 5% των κυήσεων στις 20 εβδομάδες ο πλακούντας αναφέρεται ως "χαμηλός", το ποσοστό πέφτει στο 1% κατά το τρίτο τρίμηνο. Στην πραγματικότητα, καθώς η μήτρα μεγαλώνει, ο πλακούντας μεταφέρεται σταδιακά υψηλότερα, και λίγοι πλακούντες είναι πραγματικά προδρομικοί(χαμηλοί) μέχρι τον τοκετό. Ως εκ τούτου, πριν από τον προγραμματισμό του τύπου τοκετού (με καισαρική ή φυσικός), είναι πάντα καλό να ελέγχεται η θέση του πλακούντα γύρω στην 35η-36η εβδομάδα.

Στην πραγματικότητα, ένας πραγματικός προδρομικός πλακούντας προϋποθέτει τοκετό με καισαρική τομή, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις του λεγόμενου κεντρικού προδρομικού πλακούντα, όπου ο πλακούντας "βουλώνει" τον κόλπο, εμποδίζοντας έτσι την εξαγωγή του εμβρύου με φυσικό τρόπο. Μια απόπειρα κολπικού τοκετού σε αυτές τις συνθήκες, στην πραγματικότητα, μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία σχισμών στον πλακούντα, με μαζική αιμορραγία που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την υγεία της μητέρας και του εμβρύου.

Λειτουργία του πλακούντα και στάδιο ωρίμανσης του πλακούντα
Για να αξιολογηθεί η λειτουργία του πλακούντα η πιο αξιόπιστη παράμετρος είναι αναμφίβολα η ανάπτυξη του εμβρύου: ένα έμβρυο με μέγεθος εντός των ορίων για την ηλικία του και με ένα κανονικό ποσό αμνιακού υγρού έχει σίογουρα έναν πλακούντα που λειτουργεί καλά. Ως μέρος του υπερηχογραφήματος δευτέρου επιπέδου μπορεί επίσης να αξιολογηθεί η ροή της ομφαλικής αρτηρίας και η ροή της μητριαίας αρτηρίας: και οι δύο δηλώνουν την λειτουργία του πλακούντα, η ομφαλική διερευνά την πλευρά του εμβρύου, η μητριαία διερευνά την πλευρά της μητέρας. Η μέτρηση της ροής ωστόσο δεν είναι απαραίτητη σε χαμηλού κινδύνου κυήσεις, αλλά είναι σίγουρα απαραίτητη στην εγκυμοσύνη με κίνδυνο καθυστέρησης της ανάπτυξης, προκειμένου να παρακολουθείται η κατάσταση και να επιλεγεί η πλέον κατάλληλη στιγμή για τον τοκετό.

Το στάδιο ωρίμανσης του πλακούντα δηλώνει την εμφάνιση του πλακούντα, η οποία έχει διαφορετική έννοια από την λειτουργία: το στάδιο διακρίνεται σε αριθμούς από 0 έως 3: 0 είναι ο πλακούντας με ομοιογενή εμφάνιση, 3 ο πλακούντας με αποτιτανώσεις, ο λεγόμενος «παλιός πλακούντας» ( όρος πλέον παρωχημένος). Στην πραγματικότητα, η εύρεση ενός πλακούντα με βαθμό 3 κατά την λήξη της εγκυμοσύνης είναι φυσιολογικό, αλλά σε μικρότερες ηλικίες κύησης συνδέεται μερικές φορές με δυσλειτουργία του πλακούντα και με καθυστέρηση της ανάπτυξης. Αλλά το βασικό νόημα είναι ότι η εμφάνιση του πλακούντα δεν είναι σημαντική, αλλά μόνο η λειτουργία του: αν το έμβρυο αναπτύσσεται καλά, σημαίνει ότι ο πλακούντας λειτουργεί καλά, και άρα είναι μάταιο και επιβλαβές να ανησυχήσει η ασθενής μόνο για την εμφάνιση του πλακούντα (που, εξάλλου, πρόκειται να πεταχθεί μετά από τον τοκετό!).

Πλακούντιες λίμνες
Μερικές φορές, συναντάμε στις εκθέσεις του υπερηχογραφήματος την αναφορά "πλακούντιες λίμνες": αυτές δεν είναι τίποτα περισσότερο από περιοχές όπου το αίμα κυκλοφορεί πιο αργά. Μερικές φορές μπορεί να σχετίζονται με ανεπάρκεια του πλακούντα (δηλαδή, με καθυστέρηση της ανάπτυξης), αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις δεν έχουν καμία κλινική σημασία και εμπίπτουν στην κανονική μεταβλητότητα του πλακούντα

Αποκόλληση του πλακούντα

Είναι πολύ σημαντικό να θυμάστε ότι δεν πρέπει να θεωρείτε αποκόλληση του πλακούντα την αιμορραγία που παρουσιάζεται κατά τους πρώτους μήνες της εγκυμοσύνης, η οποία θεωρείται σωστότερα ως "απειλή αποβολής", η οποία μπορεί μερικές φορές να συνδέεται με την εύρεση μέσω υπέρηχου υποχοριακού αιματώματος ή αμνιοχοριακής αποκόλλησης (δηλαδή, μια μικρή συγκέντρωση αίματος, η οποία στη συνέχεια υποχωρεί με την πάροδο του χρόνου).

Η πραγματική αποκόλληση του πλακούντα αποτελεί έκτακτη ανάγκη στην μαιευτική: πράγματι, μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την υγεία της μητέρας και του εμβρύου εάν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα. Εκδηλώνεται κλινικά με κοιλιακούς πόνους και κολπικές αιμορραγίες, που μερικές φορές είναι άφθονες. Ένας παράγοντας που ευνοεί την αποκόλληση του πλακούντα είναι η υπέρταση στην εγκυμοσύνη. Ως εκ τούτου, σε απώλεια αίματος κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, είναι πάντα καλό να συμβουλευτείτε το γιατρό σας το συντομότερο ή να απευθυνθείτε στο πρώτων βοηθειών.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, η διάγνωση της αποκόλλησης του πλακούντα γίνεται με βάση τα συμπτώματα και όχι τους υπερήχους, οι οποίοι συχνά δεν δείχνουν ανωμαλίες. Στην πραγματικότητα, ένα υπερηχογραφικά ορατό αιμάτωμα πίσω από τον πλακούντα απαιτεί χρόνο, αλλά η κλινική κατάσταση καθιστά αναγκαίο γίνει παρέμβαση το συντομότερο δυνατό.